1

njia inayoweza kueleweka si Njia ya Milele
jina linaloweza kutajwa si jina la kudumu

isiyo na jina, ni asili ya mbingu na dunia
yenye jina, ni mama wa vyote vilivyo hai

usitame tamaa, utaona uzuri wa siri
ukitegemea tamaa, utaona mipaka tu

hizi mbili, kutoka kwenye asili moja
zina majina tofauti
lakini zote zinatoka giza moja:
giza juu ya giza, mlango wa mambo yote ya ajabu

jinsi ya kuelewa uhalisia wa kila kitu:
maneno ni kama vimbunga, havishikii siri
asili isiyo na jina ni fumbo la mbingu na dunia
kilicho na jina kimefungwa ndani ya fremu ya maneno
lakini kiini cha kila kitu, kwa jina lolote
ni mbegu moja ya ukweli

tamaa hutufanya tushindwe kuelewa
yule asiyeguswa na tamaa atafahamu kiini cha yote
kilicho fichwa katikati ya maumbo mengi ya bahati nasibu

kutoka kwa maneno hadi kiini cha yote
hapo ndipo Njia ya Maajabu
njia inayoyachukua mito, ardhi, na upepo
inayofumbua hekima ya dunia katika upole wake wa asili

2

je, jema au baya —
si chochote ila jina tulilopeana
tunapokiita kitu
tayari tumekipimia mipaka

uzuri huishi tu
pale palipo na ubaya wa kulinganishwa
kifo tunakitambua
kwa kukosekana kwa uhai

ndefu na fupi
huonekana kwa uhusiano
tukitambua kilicho chini
ndipo dhana ya juu huzaliwa

sauti huhitaji sauti nyingine
ndipo muziki huamka
na hivyo
zamani hufuata sasa
sasa humzaa yajayo

kwa hiyo mwenye hekima
huchagua kutotenda —
na katika kutotenda, yote hutendeka

hufundisha bila maneno
hufuata njia bila sauti
huumba bila kumiliki
hutenda bila kutegemea

bila msukumo
mabadiliko huzaliwa kama mvua juu ya ardhi
na anapokamilisha
hapandi mbegu ya kiburi

ndiyo maana
heshima na upendo
havimwachi kamwe

3

wakati maarifa hayapewi heshima
ni nani atabishana kwa sababu ya kuwa sahihi?

wakati vito havivutii macho
ni nani atakuwa mwizi kwa sababu ya thamani?

wakati hakuna kitu cha kutamani kinachoonekana
ni nini kingetikisa mioyo ya watu?

ndiyo maana mwenye hekima
anaposhika hatamu za uongozi
huwalisha watu chakula
huwavisha nguo

lakini hupunguza tamaa zao
hunyamazisha kiu ya maarifa yanayochochea
hulegeza mapenzi ya kushindana
hupooza moto wa tamaa

wenye kujua
waachwe wasiwachochee watu
kwa maana ni kutotenda pekee
kunakoleta utulivu na amani

4

si rahisi kuipa Dao jina
kilicho bila mwili ndicho chanzo cha vitu vyote

ni tupu, lakini haina mwisho katika kujidhihirisha
haina umbo, lakini ndiyo mzizi wa maumbo yote

haina kina kinachoonekana
lakini humo hutoka sababu za matukio yote

hakuna kitu halisi cha kuilinganisha nayo
yote yaliyopo ni kama chembe ya vumbi karibu nayo

mng’ao wa Dao, uelewa wake wa ndani, na msisimko wake
haya hufanana tu na machafuko ya asili yenyewe

hutangulia mwanzo wa kila mwanzo
sijui ni nani au nini kilichoiumba —
au kama iliundwa kamwe

5

Ardhi na Mbingu hazitetemeki kwa mateso ya watu
asili haiegemei huruma wala upendeleo

haiigeuzi njia yake ya zamani
kwa ajili ya walio katika shida
huendelea tu na mwendo wake wa milele

ndivyo pia mwenye hekima:
akifuata sheria za Asili
haoni faida ya huruma kama kanuni ya kutawala
huthamini maisha ya watu
kama sehemu ya mwendo wa kawaida wa dunia

kuna vitu ambavyo matumizi yake hutegemea utupu:
kama filimbi
kama mfumuo wa mkono wa fundi chuma

kadiri utupu unavyoongezeka
ndivyo uhuru wa mwendo unavyoongezeka
kadiri mwendo unavyoongezeka
ndivyo manufaa yanavyokua

ndivyo pia nafasi kati ya Mbingu na Ardhi:
kama filimbi
kama mfumuo wa fundi
ni nzuri kwa sababu ya utupu wake

kwa kweli
si vyema kukaa tukijadili haya kwa muda mrefu
katika kila jambo
ni hekima kushika kipimo

6

ukitafuta asili ya Mbingu na Ardhi
unakuta Lango — msingi wa kuwepo

ndani ya lango hilo
kuna mizizi ya kuzaliwa kwa mwanzo wa mwanzo

ng’ambo ya lango
kuna utupu

lango ni mpito
kutoka “huenda ikawa” kwenda “iko” —
tendo la uumbaji lisilo na wakati, la milele

kutoka katika utupu
hakuna mpaka wala mwisho wa matumizi
kujitokeza kwake ni tele, hakichoki

ni kama uzi unaovutwa bila kukatika
hutumika daima
wala hauishi

7.1

ni kwa sababu Ardhi na Mbingu
hazijijali wenyewe
ndiyo maana hudumu bila kukoma

ndivyo atendavyo mwenye hekima:
hajiweki mbele
ndiyo maana hupatikana mbele

hajishikii maisha yake kwa wivu
ndiyo maana siku zake huwa nyingi

anayetaka kwenda mwisho
hukuta yuko mbele
anayethubutu kuachia
ndiye hupata

asiyeogopa kupoteza
hukutana na furaha
asiyejibeba mwenyewe
bahati haimwachi

7.2

ni kwa sababu hawajishughulishi na nafsi zao
ndiyo Mbingu na Ardhi hudumu bila kukoma

ndivyo pia hutenda mwenye hekima:
anajiweka nyuma
ndiyo maana hupatikana mbele

asiyeshikilia sana maisha yake
huishi muda mrefu

yule anayekubali kuwa wa mwisho
ndiye anayefika kwanza

anayethubutu kuachilia mali na faida
ndiye anayekutana na furaha

asiyelinda nafsi yake kwa hofu
bahati haimgeuki
haimtoroki

7.3

ni kwa sababu hawajishughulishi na nafsi zao
ndiyo maana Mbingu na Ardhi hudumu bila kukoma

ndivyo atendavyo mwenye hekima:
anajiweka nyuma
ndiyo maana hupatikana mbele.

hajishikii maisha yake kwa wivu
ndiyo maana siku zake huwa nyingi

anayekubali kuwa wa mwisho
ndiye anayefika kwanza

anayethubutu kuachilia
ndiye hupata furaha

asiyeogopa kupoteza
bahati haimtoroki

8.1

maji ni mfano wa heshima ya juu:
hunufaisha wote
hutafuta utulivu

hayapiganii cheo
hayagombanii heshima
hushuka mahali pa chini
palipodharauliwa na watu

njia yake
ni njia ya Dao

tazama maji:
unaona uso wako
mtiririko wake
ni mkondo wa Dao

ndivyo alivyo mwenye hekima:
huishi kwa urafiki na wote
hukaa kwa unyenyekevu

maneno yake ni ya kweli
uongozi wake ni mtulivu
hutenda kwa wakati
huchukua kazi zilizo ndani ya uwezo wake

mpole kama maji
hufuata ukimya
ndiyo maana
makosa na shida
humpita pembeni

8.2

unyenyekevu wa Maji
bora zaidi ni kufanana na maji
yanayowafaa wote bila kujitokeza
yakikalia sehemu za chini zisizotamaniwa
ndiyo maana yanakaribia Dao

katika makao, yanastawi mahali pazuri
katika moyo, huzama kwenye kina
katika ushirika, huwalea upendo;
katika maneno, hua wa kweli
katika utawala, hufanya kazi kwa utulivu
katika kutenda, hufanya kwa wakati
katika hatua, huzingatia uwezo

kwa kuwa hayapingani
haitinguki na hitilafu yoyote

9

jua wakati wa kusimama
mtungi haujazwi kupita mdomo wake

utajiri ukizidi
hauwezi kulindwa

upanga uliokolea ukali
huchoka mapema

kujivuna kwa mali au cheo bila kipimo
huialika shida nyumbani

ukimaliza kazi yako
ondoka

hiyo ndiyo sheria ya asili
njia ya Dao

10

ukijiweka pamoja ndani yako
mwili, moyo na roho kuwa kitu kimoja
utaweza kubaki kamili

ukikituliza pumzi yako
utaweza kuwa kama mtoto tena

ukiyasafisha macho ya kuona
utaepuka ujinga na kosa

ukiwapenda watu wako kwa unyofu
na ukiwa juu yao kwa jukumu
utaweza kuongoza bila hila

ukiwa kama Mama wa milele
ukitoa uhai au mauti
utaweza kubaki mtulivu

ukielewa ulimwengu mzima—

lisha, lea, fundisha
bila kumiliki

tenda
bila kutarajia malipo

ongoza
bila kutafuta heshima

hapo
ndipo fumbo la De
linadhihirika

11

gurudumu hufanya kazi
kwa sababu ya tundu lake

mtungi ni udongo
lakini matumizi yake
ni utupu ulio ndani

nyumba hujengwa kwa kuta
lakini huishiwa
kwa nafasi iliyo wazi

hivyo ndivyo ilivyo:
kile kilichopo
hutengeneza umbo
lakini utupu
ndio unaotoa matumizi

12

rangi nyingi hudhoofisha macho
sauti nyingi huchosha masikio

ladha nyingi
hupunguza hisia

burudani nyingi
huichosha moyo

tamaa ikizidi
huondoa amani

hazina nyingi
huzaa makosa

lakini mwenye hekima
havutwi na mapambo
huchagua kilicho msingi:
chakula cha mwili
utulivu wa ndani

13

aibu na sifa hutusumbua kwa kiwango kimoja
kadiri unavyojithamini zaidi, ndivyo hofu inavyoongezeka
unapojipa thamani na bei, unaanza kuogopa
kwamba jina lako jema linaweza kupotea
na ukianguka katika hali mbaya
hofu ya watu huwa kali sana

lakini pasipo kuwepo kwa “orodha ya bei”
na bila kujali sana maoni ya wengine
kuna faida

ukijiinua katika mawazo yako juu ya dunia
kwa kweli unazidi kuitegemea
lakini kama badala ya kujitumikia wewe mwenyewe
utaweka maisha yako katika kuwahudumia wanadamu
ukiikubali dunia nzima kama ilivyo
utapata upendo na uaminifu wa watu

kwa maana dunia — kwa asili yake —
hujiweka yote mikononi mwa yule
asiyejitenga nayo kwa nafsi yake

14

mipaka ya hisia katika kuifahamu Dao huleta mipaka hii:
haiwezi kusikika — iko nje ya ukingo wa sauti
haiwezi kuonekana — iko nje ya upeo wa macho
haiwezi kuguswa — iko nje ya mguso wa vidole
ikiwa imeunganishwa, haiwezi kufafanuliwa
wala kuelezwa kwa mafundisho yoyote ya sayansi

kupanda kwake hakuleti mwanga
kushuka kwake hakusababishi giza
hicho kisicho na jina ni cha kudumu
na daima hurudi katika kutokuwepo
umbo lisilo na umbo, taswira isiyo na yaliyomo
kisicho wazi, cha ukungu — majina yote hushindwa

yeyote anayesimama mbele yake hawezi kuona uso wake
wanaofuata nyuma yake hawawezi kupata mgeuko
sheria yake huunganisha nyakati zote
yule anayeshikamana nayo huutawala wakati wa sasa
na hushuhudia vyanzo vya dunia

sheria hii huitwa uzi wa milele wa Dao

15

watu wa Dao wa kale waliingia kwa kina
katika asili ya mambo
hata asiyejua njia hiyo
huwaona kwa shida
ndiyo maana ninaweza tu kuchora picha
ya mienendo yao
ambapo mtazamo wao wa dunia ulijionyesha kwa nje

walitembea maisha kwa upole mkubwa
kama kuvuka mto juu ya barafu nyembamba
walikuwa waangalifu sana
kama waliokuwa wakingoja hatari
hawakuwa wajanja — walikuwa rahisi kama mti wa porini
walijiweka kama wageni, wenye heshima
walikuwa laini kama barafu ya machipuko
wapokezi kama nyumba inayomngoja mgeni mpendwa
lakini pia hawapenyi
kama mafuriko ya matope yashukayo kutoka milimani

kwa wengi walibaki kutoeleweka
lakini yaliyochanganyika waliweza kuyafanya wazi
walikaa katika kutotenda
na watu waliwasaidia kufanikisha juhudi zao
walishikamana na Dao bila kuyumba
wakapunguza tamaa na matamanio
wakiridhika na kidogo
waliishi kwa amani hata katika umaskini
hawakutafuta kuumba jipya

16

nikihifadhi akili yangu katika utulivu kamili
nafikia ombwe la mwisho, lisilo na mipaka

katika kimya natazama:
vitu vyote huota, hustawi katika mwendo wa maisha
kisha hurudi polepole kwenye asili yao

kurudi huku ni kurudi kwenye utulivu na ombwe
hilo ndilo hatima ya kila kitu, bila uchaguzi wa mwisho

mzunguko huu wa kurudi daima
unaitwa sheria ya kudumu
kuitambua ni kupata mwanga wa ufahamu
kuisahau husukuma mtu kuelekea machafuko

anayekubali sheria ya kudumu
huona haki ya maumbile ikidhihirika
hii ndiyo sheria ya juu inayouongoza ulimwengu

isiyo na mwili, isiyoharibika
Dao hudumu milele —
haifi haishi mwisho

17

asiyewaamini watu wake
hastahili kuaminiwa
uongozi wake huwa dhaifu
na watu humdharau

wapo watawala wanaotawala kwa hofu
huonekana kufanikiwa kidogo
lakini mafanikio ya kweli hukua
kwa upendo na heshima

kiongozi bora zaidi ni yule
ambaye karibu hajatambulika
hasemi sana, hajionyeshi
hufanya kazi, hufikia lengo

na watu husema kwa utulivu:
“yote yametokea yenyewe”

18

watu wanapopoteza njia ya Dao ndani yao
jamii huwalazimisha sheria kutoka nje

mtu asipoishi tena kwa dhamiri
hukumbushwa wajibu wa kiraia na wa kifamilia

kanuni zinapobuniwa kwa ujanja wa akili
hufuata unafiki, dharau, na upinzani

katika familia yenye migogoro
hotuba hujaa maneno ya “wajibu”

na katika nchi isiyo na utulivu wa kweli
hutakwa uzalendo, utii, na kufuata sheria

19

kama kusingekuwa na hekima ya kujionyesha
wala elimu ya kujitukuza
watu wangekuwa na furaha mara mia zaidi

kama kusingekuwa na wataalamu
wanaotengeneza vitu kwa tamaa
wala wafanyabiashara
wanaofanya faida kuwa sheria ya maisha
hakungekuwa na msingi wa uhalifu

kama kusingekuwa na maadili yaliyolazimishwa
na sheria nyingi
ambazo mataifa huweka juu ya kila mtu
watu wangerudi
katika maelewano ya asili ya familia

yote haya yanaweza kusemwa kwa neno moja:

kilicho bora kwa mwenye hekima
ni urahisi

kipande cha mti
alama ya mkono
kitambaa kisafi

aache ubinafsi
aachane na tamaa kubwa
aishi bila kutafuta zaidi

20

siku hizi na nyakati zote
mwenye hekima hubeba mzigo wa hekima

ni mbali kweli kati ya heshima na dharau?
ni kubwa kweli tofauti ya wema na uovu?
yule anayesababisha hofu kwa watu
huishi pia katika hofu yake mwenyewe

katikati ya sherehe nipo peke yangu
natembea polepole bila shughuli
nayapokea mambo bila kuyashika
kama mtoto aliyezaliwa sasa hivi
macho wazi, moyo ukiwa na mshangao

sitafuti chochote
natazama dunia bila matarajio
iko wapi nyumba nitakayopata amani?
sioni kama nitaifikia
ninaelea bila msaada
kama jani dogo kwenye mto

kutafuta mafanikio ni jambo la watu wote
mimi nimesimama pembeni
wanasema mimi ni mjinga
sina jambo la kuonyesha
wengine wana maoni juu ya kila kitu
wana uhakika, hawana shaka

mimi peke yangu natembea gizani
mchana na usiku
nimekuwa kimya tangu kuzaliwa
mambo yaliyo wazi kwa wote
kwangu hayana majibu
kama usingizi mzito
chini ya bahari ya maisha

watu wote huangaza kwa vipaji
wanakwenda walikokusudia
mimi nasogea bila mwelekeo
kama wimbi lisilo na hamu
kama upepo unaopita juu ya bahari

sishiriki mambo ya kawaida ya wanadamu
nanyonya kimya kimya
ziwa la Mama Asili